Phụ hưng là một phong trào văn hóa, Phục Hưng bao hàm sự nở rộ các nền văn học tiếng Latinh cũng như các tiếng dân tộc, bắt đầu từ sự phục hồi việc nghiên cứu các tư liệu cổ điển, sự phát triển của phép phối cảnh tuyến tính và các kỹ thuật nhằm biểu diễn hiện thực tự nhiên hơn trong mỹ thuật, và một cuộc cải cách giáo dục tiệm tiến nhưng phổ cập. Các học giả và nghệ sĩ thời Phục hưng cũng được gọi là những người theo chủ nghĩa nhân văn…
1. Điều kiện ra đời của triết học Tây Âu thời Phục hưng
– Thời Phục hưng ở tây Âu gồm hai thế kỷ XV – XVI; phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa bắt đầu hình thành; phân hoá giai cấp ngày càng rõ; vai trò kinh tế, xã hội của các giai cấp khác nhau đã tạo nên mâu thuẫn giai cấp.
– Những phát kiến địa lý (Côlông, Magienlăng) tạo điều kiện cho kinh tế thương mại phát triển; các phát minh khoa học của Côpécníc, Brunô, Galilê đem lại vị trí, vai trò mới của con người.
2. Tư tưởng triết học về tự nhiên ở Tây Âu thời Phục hưng
– Sự khôi phục di sản triết học Hy Lạp cổ đại, sự ra đời của chủ nghĩa nhân đạo và những thành tựu của khoa học tự nhiên làm nên nội dung triết học tây Âu thời Phục hưng.
– Tư tưởng triết học về tự nhiên của một số nhà triết học tiêu biểu, cụ thể như sau:
+ Nicôlai Cuđan (1401-1464, người Đức, Hồng y Giáo chủ của Giáo hội La Mã, người đầu tiên phê phán mạnh mẽ các giáo lý Trung cổ, mở đầu thời kỳ triết học thời Phục hưng).
+ Côpécníc (1473-1543, nhà khoa học tự nhiên, nhà triết học người Ba Lan, đại diện tiêu biểu, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của triết học và khoa học tự nhiên thời Phục hưng). Toàn bộ khoa học của Côpécníc chủ yếu nhằm chứng minh trung tâm của Hệ mặt trời không phải là Trái Đất mà là Mặt Trời, Trái Đất hàng ngày quay quanh trục của nó và hàng năm xoay quanh Mặt Trời. Thuyết Nhật tâm của Côpécníc có ý nghĩa rất lớn đối với triết học và khoa học thời kỳ này. 1) Bác bỏ giả thuyết của Ptôlêmê (Hy Lạp thế kỷ II) cho rằng Trái Đất là trung tâm; Mặt Trời và các hành tinh xoay quanh Trái Đất. 2) Bác bỏ điều quan trọng nhất của thần học về thế giới. 3) Cách mạng hoá toàn bộ khoa học tự nhiên bằng cách giải phóng chúng ra khỏi thần học và tôn giáo. Lịch sử triết học và khoa học đã đánh giá cao những cống hiến lớn lao của ông và coi ông là một nhà bác học vĩ đại, một nhà duy vật dũng cảm.
+ Tômát Morơ (1478 – 1535, nhà nhân đạo nổi tiếng người Anh; một trong những nhà sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản không tưởng; là người phê phán mạnh mẽ chế độ bất công và tệ nạn xã hội ở Anh thời đó và ví đó là chế độ xã hội cừu ăn thịt người). Theo ông, nguyên nhân của mọi bất công và tệ nạn xã hội là do sự thống trị của chế độ xã hội dựa trên nền tảng sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất; ở đâu có tư bản thì ở đó tiền là thước đo tất cả. Morơ khẳng định tư hữu làm cho người ta ích kỷ và viết tác phảm Utôpia, trong đó đưa ra mô hình xã hội lý tưởng. Xã hội đó được xây dựng trên nền tảng công hữu về tư liệu sản xuất; mọi sản phẩm làm ra được phân phối đều trong xã hội; thời gian lao động chỉ là sáu giờ trong ngày, thời gian còn lại dùng để mọi thành viên của xã hội phát triển nhân cách toàn diện; mọi người đều bình đẳng, không còn tiền tệ, không có sở hữu tư nhân; người lãnh đạo xã hội đó định ra chuẩn mực về đạo đức, chính trị xã hội, mọi sự tốt xấu của xã hội đều xuất phát từ người lãnh đạo. Trong xã hội vẫn cần nô lệ để họ làm các việc nặng nhọc; tôn giáo là cần thiết đối với xã hội, những người theo quan điểm vô thần bị coi là người vô đạo đức.
+ Brunô (1548-1600, nhà triết học người Italia, người kế tục và phát triển học thuyết của Côpécníc). Triết học phiếm thần duy vật của ông là đỉnh cao của sự phát triển tư tưởng duy vật thời Phục hưng. Tiếp thu thuyết Nhật tâm và kế thừa những tư tưởng duy vât, vô thần khi xây dựng quan niệm về vũ trụ của các nhà duy vật cổ đại, Brunô nêu ra phạm trù cái duy nhất. Theo đó, cái duy nhất chính là Thượng Đế tồn tại dưới dạng giới tự nhiên- một thế giới độc lập, không do một ai sáng tạo ra. Tuy nhiên, Thượng Đế chỉ còn là danh nghĩa khi ông coi mọi sự vật chỉ là biểu hiện của cái duy nhất đó và sự vật biến đổi không ngừng, nhưng cái duy nhất thì bất biến. Từ đây, Brunô đưa ra quan niệm về tính thống nhất vật chất của vũ trụ. Vũ trụ là vô tận, ngoài hệ Mặt Trời còn có vô số thế giới tồn tại, không có hành tinh nào thật sự là trung tâm của vũ trụ. Sự sống không chỉ có ở trên Trái Đất mà có thể có ở các hành tinh khác của vũ trụ mà không có Chúa Trời nào thống trị cả. Như vậy, Brunô đã bổ sung vào quan điểm của Côpécníc một loạt những luận điểm đúng đắn và những phỏng đoán thiên tài mà khoa học ngày nay đã chứng thực và đang tìm kiếm. Brunô đã bị Giáo hội thiêu sống vì những tư tưởng duy vật của mình đã chống lại triết học Kinh viện và Giáo hội.
+ Cămpanenla (1568 – 1639, là nhà khoa học tự nhiên, nhà cộng sản không tưởng người Italia). Phát triển các tư tưởng nhân đạo của Môrơ, ông đưa ra mô hình xã hội lý tưởng trong tác phẩm Thành phố mặt Trời, cho rằng nguyên nhân cơ bản của mọi bất công trong xã hội là do tồn tại chế độ tư hữu, cái sinh ra kẻ giàu người nghèo và những bất công khác trong xã hội. Ông còn cho rằng chính tính ích kỷ của con người là nguyên nhân của mọi điều ác. Sự bình đẳng cộng đồng là cần thiết và nó phù hợp với sự có mặt của Thượng Đế ở khắp nơi. Cămpanenla cho rằng việc xoá bỏ nhà nước phải đi đôi với xoá bỏ gia đình vì việc xuất hiện gia đình đã dẫn đến sở hữu tư nhân, xã hội tương lai phải dựa trên chế độ quần hôn. Trong Thành phố Mặt Trời tất cả mọi người đều lao động với số giờ lao động trong mỗi ngày chỉ còn bốn giờ để tạo điều kiện cho công dân có thời gian nghỉ ngơi và phát triển toàn diện nhân cách. Thủ lĩnh của Thành phố Mặt Trời là người đứng đầu xã hội, uyên bác về nhiều mặt và là một vị linh mục, đặc biệt thông thái về kinh tế và chính trị. Trong Thành phố Mặt Trời, khoa học và tôn giáo đều được coi trọng; chính quyền gắn chặt với tôn giáo và khoa học.
3. Tư tưởng triết học về con người ở Tây Âu thời Phục hưng
Các nhà sử học gọi thời Phục hưng là thời phát hiện ra con người trong thế giới và cả một thế giới trong con người. Trong thời kỳ này xuất hiện các học thuyết triết học về con người và lịch sử của nó, về chủ nghĩa nhân đạo, về giải phóng con người khỏi các tín điều, khỏi đẳng cấp và tuyên bố quyền bình đẳng của con người.
– Chủ nghĩa nhân đạo là cuộc vận động tư tưởng; đặc trưng cho tư tưởng tư sản, có quan hệ chặt chẽ với những quan điểm duy vật, chống chế độ phong kiến thông qua cuộc đấu tranh chống lại các quan điểm thần học. Những nội dung chính của chủ nghĩa nhân đạo là tự do cá nhân, con người có quyền hưởng lạc và thoả mãn những nhu cầu trần thế; phản đối chủ nghĩa khổ hạnh. Đại diện chính của chủ nghĩa này là Đơ Vanhxi, Brunô, Côpécníc, Sếchxpia v.v.
– Chủ nghĩa cá nhân trong thời hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã đóng vai trò tích cực trong cuộc giải phóng cá nhân khỏi chủ nghĩa phong kiến và Giáo hội. Trong thời Phục hưng, chủ nghĩa cá nhân đã tham gia đấu tranh tư tưởng với chế độ đẳng cấp của xã hội, tổ chức cấp bậc của Nhà thờ Thiên Chúa giáo; cùng với đó, chủ nghĩa cá nhân có tính đạo đức để từ đó sinh ra lòng nhiệt tình, dũng cảm- một tư cách đạo đức của cá nhân.
4. Tư tưởng triết học về chính trị và xã hội ở Tây Âu thời Phục hưng
– Từ chủ nghĩa cá nhân, thời Phục hưng coi xã hội là tổng số cá nhân riêng rẽ.
– Thí nghiệm xây dựng nhà nước không phụ thuộc vào Nhà thờ.
– Xuất hiện những học thuyết tổ chức xã hội cộng sản không tưởng, dựa vào Kinh thánh để yêu cầu xã hội hoá tài sản (Morơ, Campanenla…)
5. Đặc điểm cơ bản
– Trên cơ sở thực tiễn của sản xuất vật chất và những biến động xã hội, những tư tưởng triết học và các ngành khoa học tự nhiên lại bắt đầu phát triển. Chủ nghĩa duy vật được khôi phục và biến đổi theo những biến đổi của khoa học tự nhiên, các nhà triết học thường đồng thời là nhà khoa học tự nhiên (Brunô, Galilê, Đềcáctơ, Lépnít v.v); do ảnh hưởng của sản xuất cơ khí máy móc và công trường thủ công, phương pháp thực nghiệm trong khoa học và trong triết học, phương pháp tư duy siêu hình xuất hiện và tăng lên khi được áp dụng vào triết học ở cuối thời Phục hưng; xuất hiện phương pháp nhận thức thực nghiệm.
– Tôn giáo không còn độc quyền chi phối xã hội. Luận điểm con người là thước đo tất thảy mọi vật được coi là phương châm tư tưởng của thời kỳ này và trung tâm của các vấn đề triết học. Các giá trị văn hoá, nhất là các giá trị nghệ thuật đặc biệt được đề cao.
– Nhiều học thuyết triết học đã phục hồi phép biện chứng cổ đại và khái quát những thành tựu của khoa học tự nhiên. Nhưng theo Ph.Ăngghen, chỉ có khoa học tự nhiên là cái duy nhất có thể coi là khoa học, bắt đầu phát triển từ thời kỳ này là có tính chất cách mạng triệt để, chung vai sát cánh với triết học mới đang ra đời.
(MK LAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến Luật sư của LVN Group, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)
Trên đây là nội dung Luật LVN Group đã sưu tầm và biên soạn. Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng. Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận Luật sư của LVN Group tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài gọi số: 1900.0191 hoặc liên hệ văn phòng để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật LVN Group.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng!
Luật LVN Group (Sưu tầm và biên tập).