Bài viết dưới đây chúng tôi sẽ giới thiệu đến các bạn bài thu hoạch thường xuyên cán bộ quản lý QLPT 08 về quản lý tài chính trong nhà trường, đưa ra những kế hoạch cụ thể, chi tiết để nhà trường ngày càng phát triển.
1. Quản lý tài chính trong nền kinh tế thị trường:
Tài chính ra đời và tồn tại trong những điều kiện lịch sử – kinh tế – xã hội nhất định khi nền sản xuất hàng hóa bằng tiền và nhà nước xuất hiện.
Xét về mặt hiện tượng xã hội, tài chính được coi là các nguồn tài chính, quỹ tiền tệ khác nhau, thể hiện sức mua nhất định ở các chủ thể xã hội. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải phân biệt tài chính với tiền bạc. Nhìn bề ngoài, tài chính được coi là quỹ tiền tệ của các chủ thể khác nhau trong xã hội. Nhưng tài chính không phải là tiền vì tiền thực chất chỉ là vật ngang giá chung trong trao đổi hàng hóa với chức năng vốn có của nó: biểu hiện giá cả hàng hóa, với tư cách là phương tiện trao đổi (bao gồm cả phương tiện trao đổi và phương tiện thanh toán) và phương tiện tích lũy. Tài chính thực chất là sự vận động tương đối độc lập của tiền tệ với chức năng là phương tiện thanh toán, phương tiện tích lũy trong lĩnh vực phân phối, nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ.
Tài chính trong nền kinh tế thị trường là các quan hệ kinh tế phát sinh trong phân phối và sử dụng của cải xã hội bao gồm cả tích lũy quá khứ, tổng sản phẩm quốc nội và một phần của cải tiền tệ do nhập khẩu. . . . trong nước từ nước ngoài. Thông qua các mối quan hệ này để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong nền kinh tế.
Bản chất của tài chính trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội dưới hình thái giá trị được thể hiện qua các quan hệ kinh tế chủ yếu sau:
Quan hệ tài chính giữa Nhà nước với cơ quan hành chính
Quan hệ tài chính giữa Nhà nước và doanh nghiệp
Mối quan hệ tài chính giữa Nhà nước và kinh tế hộ gia đình
Mối quan hệ kinh tế giữa thực thể này với thực thể khác.
Quan hệ tài chính giữa Nhà nước với các Nhà nước và các tổ chức quốc tế (Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Châu Á, ADB, Quỹ Tiền tệ Quốc tế,…) trong phát triển Giáo dục và Đào tạo.
2. Chức năng tài chính:
2.1. Chức năng phân phối:
Chức năng phân phối của tài chính thể hiện bản chất của phạm trù tài chính và được vận dụng vào đời sống kinh tế – xã hội nhằm phân phối của cải vật chất thông qua tiền tệ.
Về nội dung: Phân phối tài chính là sự phân phối các nguồn lực tài chính, chủ yếu là tổng sản phẩm quốc dân, theo những tỷ lệ và xu hướng nhất định để tạo ra các quỹ tiết kiệm và tiêu dùng.
Quỹ tích luỹ được nhằm phục vụ tái sản xuất mở rộng, đầu tư và phát triển kinh tế. Quỹ tiêu dùng để phục vụ tiêu dùng cho nhà nước và cá nhân.
Về hình thức: Quá trình phân phối của tài chính chỉ diễn ra dưới hình thái giá trị và luôn gắn liền với việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế.
Xét về phạm vi: Phân phối tài chính bắt nguồn từ việc phân phối theo kết quả sản xuất kinh doanh nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng và tái đầu tư của xã hội.
Mục đích: Chức năng phân phối nhằm giải quyết thoả đáng mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng, lấy cơ sở tái sản xuất mở rộng, xác lập cơ cấu kinh tế – xã hội hợp lý làm cơ sở. nền tảng cho quá trình phát triển phù hợp với các quy luật khách quan.
2.2. Chức năng giám đốc:
Là sự giám sát các hoạt động kinh tế thông qua sự vận động của vốn tiền tệ từ nơi sản xuất ra tổng sản phẩm quốc dân đến nơi cần thiết, nhằm đảm bảo các quỹ tiền tệ được phân phối và sử dụng có lãi hợp lý nhất. Chức năng này tiến hành thường xuyên, liên tục và toàn diện cả trước, trong và sau hoạt động tài chính.
Trên thực tế, chức năng này rất quan trọng và có các đặc điểm sau:
Về đối tượng: Đối tượng của giám đốc tài chính là giám đốc phân phối các nguồn tài chính trong xã hội, giám đốc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các khâu của hệ thống tài chính.
Về hình thức: Giám đốc tài chính là giám đốc tiền tệ cho các hoạt động tài chính. Do đó trở thành một hình thức lãnh đạo nhanh nhẹn và hiệu quả cao vì mọi kết quả đều được thể hiện dưới dạng giá trị.
Về phạm vi: Giám đốc tài chính có phạm vi rộng, là người điều hành chính chu trình phân phối sản phẩm quốc gia, trên tất cả các lĩnh vực tài chính khác nhau.
Mục đích: Mục đích của Giám đốc tài chính là thúc đẩy sự phân phối cân đối và hợp lý các nguồn tài chính của xã hội phù hợp với các quy luật kinh tế và yêu cầu của xã hội; thúc đẩy việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ đúng mục đích, đạt hiệu quả cao; đẩy mạnh việc chấp hành tốt Luật Tài chính.
3. Nguồn tài chính trong nhà trường:
Tài chính là một yếu tố cơ bản trong khái niệm tài chính. Nguồn lực tài chính là các đồng tiền đang vận động độc lập trong quá trình phân phối một bộ phận tài sản quốc gia chủ yếu là tổng sản phẩm quốc dân để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ vào các mục đích cụ thể.
Trong cơ chế thị trường ở Việt Nam hiện nay, sự nghiệp giáo dục và đào tạo đang phát triển theo hướng xã hội hóa, đa dạng hóa mục tiêu, chương trình, loại hình trường, loại hình giáo dục và đào tạo, hoàn thiện con người của mọi người trong xã hội. Điều này thể hiện ở chỗ, bên cạnh hệ thống trường công lập, trường bán công, trường dân lập, trường tư thục đã được phát triển ở tất cả các bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Vì vậy, nguồn lực tài chính trong nhà trường và cơ sở giáo dục bao gồm nhiều nguồn như: ngân sách nhà nước, đóng góp của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế; đóng góp của nhân dân; nguồn tự tạo của hệ thống cơ sở giáo dục và đào tạo thông qua nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ công nghệ vào sản xuất và đời sống; nguồn hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Xuất phát từ nội dung đổi mới giáo dục và đào tạo, ngân sách nhà nước cho giáo dục hiện nay chỉ giới hạn ở trách nhiệm của nhà nước đối với từng lĩnh vực hoạt động giáo dục và đào tạo tạo nên. Giáo dục – đào tạo là sự nghiệp của toàn dân, của toàn xã hội nên ngành giáo dục có nhiều khả năng khai thác và tạo vốn.
Ở trường phổ thông, nguồn tài chính của nhà trường ngoài ngân sách nhà nước còn có nguồn thu sự nghiệp của nhà trường, bao gồm:
Các loại phí, lệ phí hiện hành theo quy định: Học phí, kinh phí xây dựng do sinh viên đóng góp; lệ phí tuyển sinh và thi.
Thu gắn với hoạt động của nhà trường: Thu từ các hoạt động cung cấp dịch vụ gắn với hoạt động của nhà trường, khai thác cơ sở vật chất và các dịch vụ do nhà trường cung cấp; thu nhập từ sản xuất và bán sản phẩm thực hành tại xưởng trường, sản phẩm thí nghiệm.
Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật như lãi tiền gửi ngân hàng từ các khoản thu từ hoạt động sản xuất, cung cấp dịch vụ.
Ngoài các khoản thu sự nghiệp nêu trên, trường trung học phổ thông được huy động vốn hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để phục vụ các hoạt động hợp pháp của trường theo quy định của pháp luật hiện hành.
4. Nội dung chi trong nhà trường phổ thông:
4.1. Chi thường xuyên:
Trường trung học phổ thông được sử dụng ngân sách nhà nước và các khoản thu sự nghiệp của đơn vị để chi hoạt động thường xuyên theo các nội dung sau:
Chi các hoạt động theo chức năng nhiệm vụ của nhà trường
Chi cho giáo viên, lao động hợp đồng: Trả tiền lương, tiền công, tiền thưởng; phụ cấp lương; phúc lợi tập thể; đóng bảo hiểm xã hội; bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo chế độ hiện hành.
Chi cho sinh viên: Học bổng, trợ cấp xã hội, tiền thưởng; Chi hoạt động văn nghệ, thể thao cho học sinh
Chi phí quản lý: Chi phí điện, nước, xăng xe, vệ sinh môi trường, mua văn phòng phẩm, công vụ, công tác phí, hội nghị phí, thông tin liên lạc, tuyên truyền, điện thoại, fax…
Học phí dạy và học:
+ Chi mua sách, báo, tạp chí, giáo trình, giáo trình, sách tham khảo, thiết bị thí nghiệm, tài liệu thực hành, chi cho giáo viên và học sinh học tập…
+ Chi thuê giáo viên hợp đồng, chi dạy thêm giờ cho giáo viên trong trường.
+ Chi tuyển sinh, thi tốt nghiệp, thi học sinh giỏi
Chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên: Chi mua công cụ dụng cụ, sửa chữa thường xuyên TSCĐ phục vụ công tác chuyên môn, chi duy tu bảo dưỡng công trình hạ tầng.
Chi cho hoạt động thực hiện nhiệm vụ thu phí, lệ phí
Chi phí hoạt động dịch vụ như chi phí thực hiện hợp đồng lao động sản xuất, khoa học công nghệ, cung cấp dịch vụ đào tạo, liên kết đào tạo, thực tập bao gồm tiền lương, tiền công lao động, chi phí nguyên vật liệu, nhân công, vật tư, khấu hao tài sản cố định, nộp các loại thuế theo quy định của pháp luật.
4.2. Chi không thường xuyên:
Chi phí không thường xuyên bao gồm:
Chi nghiên cứu đề tài khoa học công nghệ của cán bộ, giáo viên;
Chi thực hiện chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, giáo viên, nhân viên;
Chi thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia;
Chi vốn đối ứng để thực hiện các dự án có vốn đầu tư nước ngoài;
Chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao;
Chi thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo chế độ quy định của Nhà nước (nếu có);
Chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn TSCĐ phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt;
Chi thực hiện dự án từ nguồn viện trợ nước ngoài;
Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật (nếu có).
5. Các hình thức quản lý tài chính:
5.1. Quản lý theo lối dự toán:
Đơn vị dự toán là gì?
Đơn vị dự toán là các đơn vị hành chính sự nghiệp (giáo dục, kinh tế, văn hóa, xã hội, đoàn thể, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang,…) được ngân sách nhà nước cấp kinh phí hoặc cấp trên các nguồn tài trợ khác như hội phí, học phí, quỹ tài trợ, nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ.
Đơn vị dự toán giáo dục và đào tạo được chia thành 3 cấp:
Đơn vị dự toán cấp I: Là cơ quan quản lý ngành giáo dục và đào tạo ở Trung ương và địa phương. Đơn vị dự toán cấp I (là đơn vị dự toán cấp I) có mối quan hệ trực tiếp với cơ quan tài chính cung ứng.
Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I, chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát vốn của đơn vị dự toán cấp I (kế toán cấp II).
Đơn vị dự toán cấp III: thuộc đơn vị dự toán cấp I, cấp II, chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ phân bổ vốn của đơn vị dự toán cấp I, cấp II và là đơn vị dự toán cấp III.
Nhiệm vụ của đơn vị dự toán
Điều 26 Luật NSNN quy định nhiệm vụ, quyền hạn của đơn vị dự toán như sau:
Tổ chức lập dự toán thu, chi ngân sách trong phạm vi được giao
Tổ chức thực hiện dự toán thu, chi ngân sách được giao, đầy đủ, đúng hạn các khoản phải nộp ngân sách theo quy định của pháp luật; Chi đúng chế độ, đúng mục đích, đúng đối tượng và tiết kiệm
Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện thu, chi ngân sách các đơn vị trực thuộc.
Quản lý, sử dụng tài sản nhà nước tại đơn vị đúng mục đích, đúng chế độ và có hiệu quả
Chấp hành nghiêm chỉnh chế độ kế toán, thống kê của Nhà nước, báo cáo thực hiện ngân sách, thanh quyết toán ngân sách đúng chế độ quy định.
Đơn vị hoạt động được gọi là công cụ ước tính. Đơn vị dự toán có tài khoản riêng, được Nhà nước cấp kinh phí hoạt động và quyết toán với Nhà nước.
5.2. Quản lý theo hướng hoạch toán kinh tế:
Hạch toán kinh tế (phương pháp quản lý kinh tế): là việc tính toán sao cho số tiền thu được trang trải đủ các khoản chi phí, kể cả chi phí đầu tư phát triển của nhà trường.
Các trường không sử dụng vốn nhà nước phải quản lý tài chính theo hình thức này.
6. Nhận thức đúng với trách nhiệm quản lý tài chính với hiệu trưởng:
Tài chính được coi là một trong những công cụ đóng vai trò quan trọng trong nhà trường. Tài trợ cho hoạt động giáo dục trong nhà trường là chính sách huy động tiền để thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo học sinh. Thực chất của vấn đề tài chính cho giáo dục, vấn đề đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển, cho việc hoàn thiện các mục tiêu nhân cách. Quản lý tài chính trong nhà trường là quản lý thu chi có kế hoạch, tuân thủ các chế độ tài chính và sư phạm đã quy định, tạo nên chất lượng giáo dục.
Điều kiện tiên quyết trong quản lý tài chính là đảm bảo đúng pháp luật, công khai, minh bạch. Đồng thời, hiệu trưởng cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong việc huy động và sử dụng các nguồn tài chính một cách tiết kiệm và hiệu quả nhất. Người hiệu trưởng phải năng động, sáng tạo trong việc huy động các nguồn tài chính, biết tổ chức phân phối và sử dụng các nguồn tài chính một cách hợp lý nhằm phục vụ tốt cho hoạt động dạy và học, đưa nhà trường ngày một tốt hơn đáp ứng nhu cầu của xã hội trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong quản lý tài chính, hiệu trưởng phải thực hiện đúng quy chế, quy định về tài chính, phải trung thực trong công tác quản lý tài chính của nhà trường. Việc vi phạm các quy định về tài chính, phân chia không công bằng, lạm quyền của hiệu trưởng để trục lợi sẽ dẫn đến những hậu quả xấu trong quản lý nhà trường cũng như cho cá nhân hiệu trưởng.
7. Kế hoạch tài chính và lập dự toán:
7.1. Kế hoạch tài chính:
Kế hoạch tài chính là kế hoạch xác định các khoản thu chi trong nhà trường: Từ nguồn nào? Khi nào? Thời gian nào để chi những gì, bao nhiêu, từ nguồn kinh phí nào?
Kế hoạch tài chính phải phù hợp với nhiệm vụ và điều kiện năm học, nhất là phải đảm bảo đúng thời điểm để nguồn vốn đạt hiệu quả cao. Nhưng năm tài chính không giống năm học nên người hiệu trưởng không những phải biết yêu cầu nhiệm vụ năm học, tình hình sửa chữa, xây dựng trong năm học này mà còn phải dự báo sự phát triển của nhà trường về cơ sở vật chất và chuyên môn trong nửa cuối năm để có kế hoạch tài chính chính xác và cụ thể.
Hiệu trưởng cần lập kế hoạch tài chính cụ thể để lập ngân sách dễ dàng hơn.
7.2. Lập dự toán:
Đây là khâu đầu tiên trong quản lý tài chính nên việc lập ngân sách phải đi đôi với lập kế hoạch các hoạt động của nhà trường.
Nguyên tắc lập ngân sách
Nhà trường chịu trách nhiệm lập dự toán trước cấp trên, có chữ ký và đóng dấu của hiệu trưởng thì dự toán mới có giá trị pháp lý. Ngân sách phải đáp ứng cả yêu cầu nhiệm vụ và yêu cầu tiết kiệm.
Hãy nhận biết: Tài chính là có điều kiện và lập ngân sách là lập kế hoạch có điều kiện. Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch nhiệm vụ cần có sự tương ứng và hợp lý về các điều kiện của kế hoạch.